De maaltijd van vandaag bestond uit:
– witte rijst,
– groenten (stukjes soort aubergines, sperciebonen, sambal),
– 2 kleine stukjes vis aan een stokje,
– kroepoek.
Een maaltijd, bijna zonder vet. Een simpel gerecht, echter smakelijk.
U ziet, dat U voor een Gado-gado, babi panggang, kip in ketjapsaus of een Foe Yong Hai niet naar de desa moet gaan. Deze gerechten kent men hier niet.
Elke ochtend, rond 8 uur, komt “Ibu Sayur” langs, de groentenboer. Zij heeft op haar motor een hele stellage bevestigd, waar de koopwaar zich bevindt; soms in zakjes, soms los.
Het is verbazend, wat er allemaal te koop is; een rit naar de pasar is niet meer nodig de dag van aankoop bij haar.
Ze verkoopt diverse soorten groenten, kruiden, visjes, eieren, mais, kleine snacks, cabe (kleine pepertjes), tomaten, komkommertjes, tahu, tempe, zout en peper (in mini-zakjes), kroepoek, aardappeltjes, zakjes voor bouillon en meer. Het aanbod is per dag anders, is afhankelijk wat er beschikbaar is. Alleen vlees is er niet te koop, daarvoor moet je naar de pasar.
Ik doe er vaak ook mijn boodschappen, als ik rp 6000 (plm. 40 euro-cent) uitgeef, is het veel.
Er rijden veel van deze Ibu sajurs rond in de desa, elk heeft zijn eigen route en klanten. Meestal komen ze aan het einde van de middag weer langs. Het zijn de vrouwen, die groentenboer zijn, mannen heb ik dit nog niet zien doen.
De maaltijd vandaag heeft de naam “tumis wortel”, bestaande uit:
– witte rijst,
– stukjes wortel, stukjes kool en stukjes tahu in bouillon gekookt,
– visje (tongkol),
– stukje gebakken tempe.
Zoals gebruikelijk zeer eenvoudig, doch voedzaam.
Tijdens het eten wordt niet gepraat, men eet in stilte. Het gesprek komt na de maaltijd.
Als men gaat eten, wordt dit altijd de anderen meegedeeld: “saya makan ya” (ik ga eten); men wil tijdens het eten niet gestoord worden.
Gezamenlijk eten is niet gebruikelijk, diegene die trek heeft, gaat eten; andere eventueel pas later.
Wonderlijk die cultuurverschillen. In Nederland is een maaltijd bij uitstek een sociale aangelegenheid, er wordt bijgepraat en van gedachten gewisseld. In Indonesie wordt in stilte gegeten en komt het gesprek pas na de maaltijd.
Berkat, om mee naar huis te nemen
Bij moslims vinden er regelmatig gebeds-bijeenkomsten plaats aan huis. Er zijn vele aanleidingen om zo een gebeds-bijeenkomst te houden. Bijvoorbeeld op de 7e dag na iemands overlijden, en ook op de 40-ste, 100–ste en 1000-ste dag na het overlijden.
Is een vrouw zwanger, dan wordt op de 7e maand van de zwangerschap een gebedsdienst bij huis gehouden.
Ook bij pas geboren baby’s vindt er een gebeds-bijeenkomst plaats. En ook enige maanden na de geboorte.
Doorgaans zijn het de mannen, die als gezinshoofd aanwezig zijn bij de gebedsbijeenkomst. Gebruik is, dat er een uitnodiging uitgegaat. Uitgenodigd worden doorgaans vrienden, bekenden, buren. Deze uitnodiging wordt in de loop van de ochtend bij de mensen thuis bezorgd. Op die uitnodiging staat vermeld de reden van de bijeenkomst, hoe laat die zal plaats vinden (meestal begin van de avond) en degene, van wie de uitnodiging uitgaat.
Deze gebeds-bijeenkomsten duren plm 45 minuten. De mannen zijn bijna allemaal gekleed in sarong en een mooi overhemd. Als hoofddeksel dragen de meesten de songkok (zwarte hoofddeksel). Er worden gebeden gereciteerd en een stuk uit de Koran voorgelezen. Samenzang vindt niet plaats, is onbekend. Elke man kan deze bijeenkomsten “leiden”. Er zijn geen vaste voorgangers.
Aan het einde van een gebeds-bijeenkomst vindt er een “selamatan” plaats: een gezamenlijke maaltijd voor de aanwezigen bij de gebedsbijeenkomst. Deze maaltijd is in mijn desa doorgaans eenvouding (een soto, of rijst met wat kip en toebehoren).
De gebeds-bijeenkomst en de selamatan vinden (uiteraard) zittend op de grond plaats. Zij, die niet op de grond kunnen zitten, gebruiken een krukje of een stoel.
Aan het einde van de selamatan krijgen de aanwezigen een “berkat” mee: een doos met rijst met toebehoren. Deze is bestemd voor de gezinsleden thuis.
Selamatan, gezamenlijke maaltijd voor de aanwezigen bij de gebedsbijeenkomst
De middagmaaltijd bestond vandaag uit:
– witte rijst,
– gesneden en gekookt groentenmengsel met kleine stukjes makreel,
– sambal,
– kroepoek.
Een spotgoedkope maaltijd. Echter wel voedzaam en gezond.
Ik heb al meer middagmaaltijden gepubliceerd hier en U ziet, dat het dagelijks eten in mijn regio zeer eenvoudig is. De indonesische maaltijden, die in Nederland worden verkocht in de restaurants, hebben niets te maken met het eten hier op Java. Babi panggang is taboe (varkensvlees), kip in ketjapsaus onbekend in mijn regio, van rijsttafel heeft niemand gehoord. De nasi goreng in nederland is niet te vergelijken met de nasi goreng hier. Gado gado komt voor, maar is veel eenvoudiger dan in nederland.
Zoete en zoetzure sauzen gebruikt men hier niet.
Vlees (kip) komt hooguit eenmaal per week op tafel, en dan nog in kleine hoeveelheden.
Het “nederlandse indonesische eten” komt uit de nederlandse periode in Indonesie. De nederlanders hadden geld en personeel.
Vandaag in het vissersplaatsje Puger een “Mie Ayam” gegeten in een warung.
Mie ayam is mie in een bouillon, met wat gesneden groeten, klein beetje kip en stukjes komkommer. Het kan op smaak worden gebracht met ketjap, tomatensaus en sambal.
Ik had een Mie speciaal, dus kreeg ik er een “gehaktbal” bij.
Een zeer eenvoudige maaltijd, maar wel smakelijk.
Deze mie heeft rp 13.000 gekost, nog geen 1 euro; aan de prijzige kant, want in mijn desa krijg ik een heerlijke mie ayam al voor rp 5000, maar dan zonder die gehaktbal.
Mie ayam is een zeer populair gerecht; talloze warungen verkopen het.
Ik heb al vaker vermeld, dat het “indonesische” eten, zoals dat in nederland te krijgen is, niets van doen heeft met de dagelijkse maaltijden hier. Zo is een indonesische rijsttafel onbekend, niemand heeft er van gehoord.
De middagmaaltijd van vandaag.
Menu:
– witte rijst,
– gekookte kool met pepertjes,
– stukje tempe (links),
– stukje makreel (rechts),
– kroepoek.
Alles met een eetlepel zelfgemaakte sambal.
Heel andere kost, dan waaraan de meesten denken, als ze het over indonesisch eten hebben. Geen foe yong hai, babi panggang, kip in ketjapsaus en meer.
Uiterst sobere voeding, maar wel gezond.
Vissersplaats Puger
Ter gelegenheid van mijn terugkeer uit Nederland in de desa nu een week geleden, heb ik een BBQ laten houden bij mij achter het huis. De BBQ was bedoeld voor het buurtje, waar ik woon.
’s Ochtends hebben we in de visserplaats Puger vis gekocht en ’s avonds was er de BBQ. De vissen werden geroosterd op een stuk gaas, gespannen over wat stenen. Schillen van kokosnoten waren de brandstof. Als kruiden dienden zout en ketjap. Het roosteren van de vis gebeurde door de mannen, de vrouwen zorgden voor de groenten en de rijst.
De vis werd opgediend met witte rijst, stukjes komkommer en een beetje spinazie (sayur bayan).
Het eten gebeurde met de rechterhand, de meesten zaten op hun hurken. Tijdens het eten zoals gebruikelijk weinig gepraat, dit kwam pas na de maaltijd.
Voor nederlandse begrippen was het een uiterst eenvoudige maaltijd, ieder hooguit 2 visjes. Voor de desa was dit een maaltijd, die ze niet vaak krijgen.
Over de visserplaats Puger zal ik een volgende keer meer vertellen.
Hieronder een foto van de middagmaaltijd van vandaag.
Het menu:
– witte rijst,
– rechtsonder: gekookte spinazie (sayur bayan) met stukjes mais en schijfjes ketimun (komkommer),
– linksonder: stukjes gefrituurde tempe en tongkol (soort makreel),
– boven midden: zelfgemaakte sambal, en
– linksboven: kroepoek.
Deze maaltijd kan worden afgewisseld met een gebakken eitje, andere groenten, klein stukje kip (niet meer dan een eetlepel.
Dit is het dagelijks eten van de desa-bewoners. Van rijsttafels heeft nog nooit iemand gehoord. En het meeste eten, dat bij een indonesisch restaurant in Nederland te krijgen is, is hier ook onbekend. De rijsttafel komt van de nederlanders, die vroeger in indonesie hebben gewoond.
De man op de foto hierboven verkoopt bakso. Het wagentje, dat hij gebruikt, heet een “kaki lima” – een vijf-voeter: 2 wielen, 2 benen en 1 stut (links). Na afloop van het zakendoen wordt de kaki lima naar huis geduwd. Deze kaki lima’s ziet men overal in Indonesie.
Tegenwoordig ziet men veel bakso verkopers zonder kaki lima, maar met een “keukentje” achter op de brommer. Deze verkopers zijn veel mobieler, en de bakso-verkoper kan makkelijk van plek veranderen, als er weinig animo is.
Bakso wordt in een kom opgediend. Het is bouillon, met 5-7 kleine vlees-balletjes, wat bihoen en kruiden. Soms ook is er een grote vleesbal. De vleesballetjes zijn van rundvlees of kip. Naar wens kan er sambal bij en ketjap. Het is een zeer populair gerecht. Het is een smakelijk gerecht voor de niet zo grote honger.
Iedere bakso-verkoper heeft zijn eigen recept, wel of geen beetje groenten, wel of geen kroepoek erbij en zo. Meestal staat op de kaki lima aangegeven, welk soort bakso hij verkoopt.
Een bakso kost ongever rp 7000.
Ik hoorde laatst, dat er in de stad Jember een winkel van de keten “Holland Bakery” zou zijn geopend. Ik ken de Holland Bakery van Malang en Surabaya. Je kunt er terecht voor hartige en zoete broodjes (incluis sauzijzenbroodjes !), gebak, taarten en veel meer. Zeer smakelijk en de sauzijnenbroodjes zijn bijna net zoals in Nederland.
Vandaag was ik in de stad Jember, en ik heb de Holland Bakery gevonden, in het centrum. Geen verschil met die in bv Malang. Het enige, dat ze niet hebben is bruin brood, maar wel zijn er kadetjes, puntbroodjes en meer. Ik ben hier zeer mee in mijn dopjes; word zeker vaste klant, temeer omdat de prijzen zeer betaalbaar zijn.
Ik heb meermalen geschreven over het uiterst sobere eten in de desa. Ik kan er niet echt mee toe. Dus ik kook veel zelf. Bij de Carrefour is nu ook al rundergehakt te koop, en bv paprika’s, champignons, en bloemkool.
De Matahari heeft regelmatig panga-filets uit Nieuw Zeeland (diepvries); als de voorraad op is, kan het jammer genoeg wel een paar weken duren, voordat er een nieuwe voorraad is.
Hier zijn geen nederlandse kruiden verkrijgbaar. Daarvoor moet ik op Bali terecht in een van de grote supermarkten daar.
Zo langzamerhand krijg ik dus meer keuze om maaltijden te breiden. De desa-bewoners zien het met verbazing aan; dit soort eten is hen volstrekt onbekend, terwijl ik toch eenvoudig kook.
Een andere voor mij prettige ontwikkeling is de bouw van een enorm gebouw in het westen van de stad Jember. Ongeveer 15 verdiepingen hoog, het hoogste gebouw in Jember stad. Naar verluid komt er in dat gebouw onder meer een heuse shopping-mall. Een echte shopping-mall is er niet in Jember, wel zijn er grote supermarkten. In elke shopping-mall is er doorgaans ook een etage met allerlei warungen, waar je prima kunt eten. Een shopping-mall is tevens een soort uitgaansgelegenheid.
De stad Jember zit in de lift; nu al Holland Bakery, straks een heuse shopping-mall. En hopelijk komen er vanaf het 2 jaar geleden heropende vliegveld in Jember meer bestemmingen. Indertijd waren er plannen voor een verbinding met Denpasar en Jakarta. Op dit moment is er alleen een vlucht van en naar Surabaya.
Dat Jember in de lift zit, is niet vanwege de toeristen, die komen hier bijna niet.
Om de andere dag komt langs mijn huis de Tukang Sate. Zijn keuken is achterop de brommer. Het is sate van kip. 10 stokjes voor rp 5000, ongeveer 35 eurocent. Het wordt ter plekke bereid. Het kan “pedas” (scherp) of niet. Buitengewoon smakelijk !
Warung Ibu Wasih
Vlakbij mijn huis zijn 2 cafe’s. Cafe Nginem (50 m links van mijn huis) en Warung Ibu Wasih (50 m rechts van mijn huis.
Vandaag zal ik het hebben over Warung Ibu Wasih.
Cafe’s, U kent ze wel. Ze zijn er in vele soorten; mensen komen daar bij elkaar voor de gezelligheid en/of om met elkaar te praten. Er wordt alcohol geschonken, er zijn niet-alcoholische dranken; vaak ook snacks of kleine hapjes.
In mijn desa zijn geen cafe’s, ik schreef het al eerder. Wel hier en daar warungen, die in feite dezelfde functie hebben als cafe’s in europa.
Op zo’n 50 meter van mijn huis, op de driesprong van de weg naar Balung, staat zo typische javaanse warung. Helemaal gebouwd van bamboe, maar wel met echte dakpannen. Deze warung biedt geen alcohol, maar wel koffie, thee en frisdranken, die uit een zakje komen (met water aanvullen). Er zijn ook snacks, zoals diverse soorten kroepoek, chips, koekjes en meer. Sigaretten worden ook verkocht. Zelfs kan men er een kop mie krijgen; achter de warung is een klein “keukentje”. Tenslotte kan men er ook benzine voor auto of brommer kopen.
De warung gaat open rond 10 uur in de ochtend, en sluit rond middernacht. Deze warung is van Ibu Wasi, die achter mijn huis woont. Zij is de hele dag in de warung; haar man komt zo nu en dan ook.
Er is de hele dag aanloop, soms wat meer, soms wat minder.
Maar met name later op de avond komt de plaatselijke jeugd er (de jongens, meisjes worden geacht daar niet alleen heen te gaan).
Men kan binnen of buiten zitten. De banken zijn van bamboe. Voor mij niet echt gerieflijk, maar de javaan kan heel lang op zijn hurken op de bank zitten. Ik heb mij door een arts laten vertellen, dat de anatomie in de benen van javanen iets anders is dan bij westerlingen, waardoor zij zo lang op hun hurken kunnen blijven zitten.
Ik ga elke dag naar de warung, voor een kop koffie of iets anders.
De warung in de avond
Desa-kapper
Ik heb al meermalen verteld over de uiterst eenvoudige dagelijkse kost hier in de desa. Niks geen rijsttafels, restaurants en meer. Hieronder een foto van de maaltijd van vanmiddag. Alleen de onvermijdelijke kroepoek staat niet op de foto. Vlees komt zelden “op tafel”, wel zo nu en dan een klein visje, lijkt op een sardientje. Rijst is er altijd; zonder rijst gaat men zich al snel slap voelen en hongerig, na een paar uur al.
Men eet wanneer het uitkomt of wanneer men honger heeft. Gezamenlijk eten als gezin is er niet bij. Degene, die eet, gaat meestal met de rug naar de mensen toe zitten; een eter laat men hier met rust. Dus geen tafelgesprekken. Degene, die gaat eten, zegt ook steeds tegen de aanwezigen: “saya makan dulu, ya” (ik ga nu eten).
Op de tweede foto mijn kapper in de desa. Wederom geen salons of luxere zaken in mijn desa. De kapper doet zijn werk goed; een knipbeurt kost rp 5000 (bijna 40 euro-cent). Creme’s, zalfjes, en geurtjes ontbreken. Met een oude spons wordt de nek schoongemaakt na het knippen. Er zijn 2 kappers in mijn desa. Voor een luxe beurt kan men terecht in de stad Jember, daar zijn wel salons.
Al met al een nogal “basic” bestaan in de desa. Ik heb daar geen problemen mee, omdat er veel tegenover staat; in het bijzonder opgenomen te zijn in de desa-gemeenschap. Geen vereenzaming of gebrek aan hulp, als het nodig is.
Eenvoudige desa-maaltijd
Oost Java Info 