Het is nu het het droge seizoen; rijst kan niet worden geplant. Kedelai, de grondstof voor soja-produkten, zoals tahu en ketjap, kan prima tijdens het droge seizoen. De kedelai lijken op kleine sperciebonen, de boontjes worden gebruikt en verwerkt.
Je kunt ze ook stomen en dan eten. In de loop van september is het oogst-tijd.
Sawah met kedelai
In het kader van de activiteiten in de desa na Hari Merdeka (Onafhankelijkheidsdag) was er gisteren in mijn desa “Gerak Jalan” oftewel “Jalan Sehat” (gezond-wandelen), een wandeltocht. In de desa was een route uitgezet. De deelnemers waren vooral scholieren, en verder wat volwassenen. Er wordt gelopen in groepjes, en het is meer marcheren in een wat stramme pas, dan wandelen. Deze wandeltochten zijn populair hier. Elke desa organiseert zijn eigen wandeltocht. Hieronder een foto-impressie.
Op 5 september vindt “Karnaval” plaats, een Fashion-Karnaval, waar met name de meisjes en dames in prachtige kostuums meelopen. Heel veel desa’s organiseren een dergelijk Karnaval, ook mijn desa. Zeer populair. Wereldberoemd is het Jember Fashion Karnaval, na Mardi Gras in New Orleans, Rio de Janeiro Carnaval in Brazilie, en Fastnachtkoln in Duitsland is dit de vierde grootste Carnaval in de wereld.
Overigens heeft de naam Karnaval niets uitstaande met het Carnaval, zoals wij dat in het westen kennen en dat verbonden is met de Vastentijd van de Rooms Katholieke Kerk.
Water voor de burgers in door droogte getroffen gebieden.
We zijn nu midden in het droge seizoen. In sommige delen van midden en west Java heerst grote droogte, geen water in de putten, dus ook geen drinkwater. De gewassen op de sawah’s verdorren. De overheid probeert de getroffen burgers middels tankwagens van water te voorzien.
In mijn regio is het ook droog, er valt in elk geval al heel lang geen regen meer. Maar water is er nog voldoende. De kanaaltjes en kanalen voor de irrigatie hebben nog water. Ook de waterput achter mijn huis bevat nog voldoende water. Wel is het overal erg stoffig. Dus in mijn regio geen last van droogte.
De temperatuur overdag is rond de 30 C. ’s Avonds en in de nacht is het nu erg koud, 18-20 C; de mensen lopen met jassen aan, en mutsen op. En het is stil ’s avonds in de desa vanwege de kou.
Overdag geen bewolking, in de namiddag wel lichte bewolking, maar geen regen. In de nacht is het helder.
Rijst is nu nergens te bekennen op de sawah’s. Daarvoor is meer water nodig. Op alle sawah’s, waar normaal rijst op staat, staat nu kedelai, de grondstof voor soja-producten. Deze gewassen kunnen met weinig water toe.
De kedelai wordt geoogst in september. Rond oktober begint zo langzamerhand het regenseizoen; dan kan weer rijst geplant worden. Eerst in oktober zo nu en dan een bui, maar in november steeds vaker en heftiger.
Uitroepen onafhankelijkheid door Soekarno
Vandaag, 17 augustus, is het Hari Kemerdekaan, Bevrijdingsdag. Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de onafhankelijkheid van Indonesie uit. Hij las een korte, zakelijke verklaring voor, zie foto hieronder.
Nederland was het hier niet mee eens, en er volgden 4 jaren van bloedige oorlog. Onder sterke internationale druk heeft Nederland uiteindelijk op 27 december 1949 de souvereiniteit overgedragen. Tientallen jaren heeft Nederland de Indonesische onafhankelijkheidsverklaring van 17 augustus niet erkend; het is mij niet duidelijk, hoe dat tegenwoordig ervoor staat.
De belangrijkste viering is elk jaar in Jakarta, waar ’s ochtends in aanwezigheid van de President en veel hoge figuren de vlag wordt gehesen. Een zeer plechtige gebeurtenis.
Hari Merdeka is een officiele feestdag, scholen en kantoren zijn gesloten; het dagelijks leven in de desa gaat echter zijn gewone gang.
In mijn desa, en de desa”s in de buurt, is van Hari Merdeka weinig te merken. Wel overal overvloedig veel vlaggen langs de weg en bij de huizen.
De komende weken zullen activiteiten worden georganiseerd in de desa’s.
Wandelen door de sawah’s achter mijn huis
Het tropisch klimaat leent zich nu niet bepaald voor lange wandelingen. Toch vind ik het belangrijk, dat ik voldoende lichaamsbeweging krijg. Dus wandel ik aan het einde van de middag, als de ergste hitte voorbij is. Het liefst wandel ik door de sawah’s; de lucht is zuiver, geen last van verkeer en het belangrijkste voordeel voor mij is, dat ik even alleen ben. In de desa leef je met elkaar, men wipt te pas en te onpas even aan; dit is zeer plezierig, echter ik wil toch zo nu en dan even alleen zijn, even een moment voor mijzelf. Dit is nu, wat de desa-bewoner zich niet kan voorstellen. Als ik alleen op mijn terras zit, hoor ik van de buren of voorbijgangers “kasian, papa sendiri” (wat zielig, papa is alleen). Als ik alleen op de brommer een boodschap doe in de Indomaret, wordt steevast gevraagd door het winkelpersoneel, waarom ik alleen ben. De behoefte om alleen te zijn, kent men hier niet. Gelukkig heb ik in mijn huis een eigen kamer, waar ik ook alleen kan zijn. Men is daar nu aan gewend, ik ben dus niet boos of zo, wat men aanvankelijk dacht.
Een wandeling door de desa is ook plezierig, alleen wordt je vaak aangeklampt voor een praatje, terwijl ik graag op mijn tempo wil doorlopen.
Dus een wandeling door de sawah’s is ideaal om even alleen op pad te zijn. Maar “elk voordeel heb zijn nadeel”: wandelpaden zijn er niet. De eerste kilometer van mijn middagwandeling is er nog een redelijk pad, maar dat houdt op, en dan is het lopen over kleine richels en kleine dijkjes door de sawah’s. De eerste paar keer was het balanceren en zorgen om niet in de slootjes te vallen. Inmiddels gaat dit steeds beter.
Vele kilometers kun je wandelen door de sawah’s. Wel is het zaak om drinken mee te nemen, want warungen zijn er niet op de sawah’s.
Omdat we in het droge seizoen zitten, zijn de sawah’s niet beplant met rijst, maar met kedelai, de grondstof voor tahu en ketjap. Eind september wordt de kedelai geoogst, en als de eerste regenbuien van het regen-seizoen zich aandienen eind september / oktober, wordt er weer rijst geplant.
In het regenseizoen kan het wandelen langs de sawah’s erg gevaarlijk zijn wegens bliksem. Elk jaar overlijden er boeren, die door de bliksem zijn getroffen, terwijl ze op de sawah werkten.
Voor een stevige wandeling op tempo zal ik gebruik moeten maken van de openbare weg.
Opmerkelijk is, dat er heel weinig vogels zijn. Vogels worden gevangen voor verkoop, of om op te eten.
Een redelijk wandelpad door de sawah’s achter mijn huis
——————-
Een smal wandelpaadje, ook achter mijn huis
Gedurende de dag komen er verschillende tukangen langs; de een verkoopt ijsjes, een ander suikerspinnen, weer een ander heeft cilok (tapioka-balletjes in saus) of rujak. Ze hebben hun handel achter op de brommer.
Rujak is een fruit-gerecht; stukjes plat gesneden fruit met een sate-saus; desgewenst met sambal. Per bord rp 3000.
Het wordt ter plekke klaargemaakt, en men kan kiezen welke vruchten men wil.
Een tukang rujak
Op Java kunnen de mannen 2 soorten hoofddeksels dragen.
Allereerst de songkok, het nationale, zwarte hoofddeksel. Deze wordr zeer veel gedragen.
Typisch javaans is de blangkon; deze wordt minder gedragen dan de songkok, maar je ziet hem vaak.
Voor de blangkon, zie: https://oostjava.info/2021/10/20/blangkon/
De songkok is het meest gedragen hoofddeksel voor mannen in Indonesie. Het wordt massaal gedragen, door jong en oud.
De oorsprong van de songkok kan worden herleid tot de fez, die in 1830 door de Ottomanen werd aangenomen en vervolgens verspreid naar Zuid-Azië, vanwaar het terecht kwam in het huidige Indonesië, Maleisië en Brunei.
De songkok wordt anders gedragen dan de hoed in het westen. Het is passend in het westen, als de hoed bij een begroting even wordt opgetild; bij het bezoeken van kerken neemt men de hoed af. Ook bij andere gelegenheden neemt men de hoed af.
De songkok blijft op het hoofd bij begroetingen, ook bij het bezoeken van een moskee en andere gelegenheden, zoals huwelijken of begrafenissen. Bij staatsbezoeken blijft de songkok ook op het hoofd van de president.
Aan het einde van de middag is het mandi-tijd, tijd om te baden. Hierna doen veel mannen een sarong om en zetten de songkok op. De werkdag zit erop, en men wandelt bij huis. Vaders maken met hun jonge kind een ommetje in de buurt met de motor.
.
De songkok wordt ook gedragen in Malaysia, Singapore, Brunei en het zuiden van de Philipijnen, maar nergens zo massaal als in Indonesie. De songkok wordt in andere landen dan Indonesie gezien als de hoofdbedekking voor moslim-mannen; in Indonesie vooral als een nationalistische hoofdbedekking. Soekarno heeft als nationalist de songkok populair gemaakt. Niet-moslim ministers in het kabinet dragen ook de songkok. In de praktijk zijn het echter vooral moslim-mannen, die de songkok dragen.
De songkok op Sulawesi heeft een iets ander model
Massage bij mij thuis door een tukang
Inmiddels is het nu dinsdag en het gewone leven in de desa en omgeving herneemt na de Lebaran-drukte zijn gewone gang. De scholen zijn sinds gisteren weer open, en de meeste kantoren eveneens. Het afgelopen weekeinde vertrok zolangzamerhand iedereen weer uit de desa naar zijn thuisfront.
De anderhalve week na Lebaran was het bijzonder hectisch in de desa. Een komen en gaan van mensen, een drukte van jewelste. En dat van ’s ochtends tot soms laat in de avond.
’s Avonds is het nu stil in de desa, gelukkig is er wat aanloop van jongeren, die gebruik willen maken van de Wifi bij mij thuis.
Ondertussen wordt er nog steeds geoogst, er staat nog veel rijst op de sawah’s. Ik heb weinig schade knnen zien aan de sawah’s door bv. regen of wind. De oogst zal dus goed zijn.
De temperaturen zijn aan de koele kant; overdag 28-30 C, in de nacht daalt de temperatuur tot 18 C, voor de desa-bewoners gewoon erg koud. De koude, gecombineerd met de stofas-regen van de vulkaan de Raung, zorgt ervoor dat veel mensen ziek zijn, verkouden en grieperig.
Een probaat middel, als men zich niet lekker voelt, is massage. De massage wordt gedaan door een tukang, iemand, die er verstand van heeft. De tukang komt bij huis. Het is de traditionele massage, niet geheel pijnloos. Anders dan op Bali, gebruikt de tukang geen etherische olieen, bloemen en andere zaken; alleen maar zijn handen. De massage vind openlijk plaats, waar iedereen bij is. De massage omvat het gehele lichaam, van boven tot de tenen. Duur: ongeveer 1,5 uur. De kosten zijn ongeveer rp. 25.000.
Gunung Raung is actief
Al enkele weken is de vulkaan Raung, bij Banyuwangi, actief. Ten gevolge van asregens zijn verschillende vliegvelden, onder meer op Bali en Oost Java, al enkele keren enige tijd gesloten geweest.
De wind staat nu voor mijn desa ongunstig, wat betekent, dat de asregen ook in de desa komt.
Meerdere malen per dag vegen in huis en op het terras. Op de bommer is het erg vervlend, en doek voor de mond is nodig. Grote delen van mijn district (Kabupaten Jember) hebben er last van.
Vanmorgen ging ik op de brommer even boodschappen doen, en had geen monddoek voor. Gevolg: as in de ogen, en as in de mond. De was buiten opangen om te drogen is ook lastig nu.
Zelfs in mijn kamer, voorzien van glas in de ramen vanwege de AC, ligt as op de grond.
Vulkanen, die actief zijn, worden door de overheid in de gaten gehouden. Zonodig wordt gewaarschuwd en aangeraden voor evacuaties uit het bedreigde gebied.
Vegen van de as
Nederlands ontbijt
Zoals U inmiddels weet, ben ik enige tijd in Nederland geweest. Het was op culinair gebied een doorlopend feest, al te beginnen bij het ontbijt met verse croissants, roomboter en meer. En dan was er de lunch en het avondeten. Ik ben dan ook ettelijke kilo’s aangekomen.
De supermarkten in Nederland hebben een voor mij ongekend aanbod van alles eigenlijk. Zelfs op Bali is er niet een dergelijk aanbod.
De hoeveelheden die je krijgt in restaurants en andere eetgelegenheden in Nederland zijn enorm. Mij is het aantal zeer goed gevoede (om maar niet te spreken over: dikke) mensen in Nederland erg opgevallen.
.
Een paar dagen voor Lebaran ben ik weer in de desa aangekomen. Lebaran kun je niet missen.
Echter, op culinair gebied was Lebaran weinig interessant. Eigenlijk de gewone, zeer eenvoudige gerechten, die anders ook bereid worden: rijst, tahu/tempe, gekookte groenten, een eitje en kroepoek. Een enkel gerecht met een beetje kip (Soto Ayam). Of er wordt bij de warung tegenover mijn huis Mie Ayam of Bakso opgehaald. Voor de vele aanloop waren er koekjes, knabbeltjes en niet-alcoholische dranken, met name water, koffie en thee.
Zoals eerder al gemeld, zijn er in de wijde omtrek geen restaurants. Dus geen rijst-tafels of wat daarop lijkt. De rijsttafel is trouwens bij de gewone indonesier onbekend. Het is ontstaan onder de nederlanders in de koloniale tijd.
In de grotere steden is er meer keuze aan speciale gerechten, hoewel het aantal restaurants ook daar beperkt is vergeleken met Nederland. Bij warungen op pasar malams in de steden is doorgaans een redelijke keuze aan bijzondere maaltijden. Maar die gaan gewoonlijk pas open aan het einde van de middag.
De eenvoud van de maaltijden in de desa betekent voor mij, dat ik de vele kilo’s, die er in Nederland bij zijn gekomen, snel weer zal verliezen. Een bekende duitse reisgids voor Indonesie bejubelt het eten in Indonesie: beperkte hoeveelheden vlees, veel groenten en geen grote porties.
Voor vegetariers in het zeer goed vertoeven in Indonesie: onder meer veel tahu/tempe gerechten, gado-gado, groentengerechten.
Indonesisch ontbijt
Takbir
Afgelopen vrijdag was het Lebaran, veruit het grootste jaarlijkse feest in Indonesie. Het einde van de vastenmaand Ramadan.
Voorafgaand aan Lebaran zijn in mijn regio vele wegen (met name die tussen de desa’s) gerepareerd; sommige delen zijn geasfalteerd, bij andere wegen is volstaan met het dichten van de gaten in de weg met asfalt. In elk geval een verbetering, want vele wegen waren er slecht aan toe.
Een paar dagen voor Lebaran hebben velen hun huis van buiten geverfd, zodat die er met Lebaran goed uitziet.
De politie had het afsteken van hard knal vuurwerk in de dagen voor Lebaran verboden, en tot mijn verassing werd daar redelijk de hand aan gehouden.
De week voor Lebaran kwam een enorme volksverhuizing op gang; vele miljoenen onderweg naar hun geboortedorp of de plaats, waar nog familie woont: het “mudik” of “pulang kampung”. Langs de grote wegen overal politieposten, waar ook een EHBO post is, soms ook de mogelijkheid om de auto te laten repareren. De drukte op de wegen is enorm.
Grote bedrijven laten elk honderden bussen rijden, waarmee men gratis wordt vervoerd. Voor velen een uitkomst, want velen hebben het niet breed.
Lebaran begon al donderdagavond (“malam jum’aat”, de dag begint met de avond ervoor). Na het avondgebed rond 18.00 uur is er overal “Takbir”. Mensen trekken door de desa met fakkels en luide muziek. Vrachtwagens met grote geluidsinstallaties reden door dee desa en verkondigden het einde van de Ramadan. Ook was er het nodige vuurwerk.
De hele nacht klonk het “Allah U Akbar” uit de luidsprekers van de moskeeen in mijn desa, en vrijdagochtend om 05.30 uur ging ging ik naar de moskee voor de gebedsdienst, die ongeveer 3 kwartier duurde.
Hierna kort huiswaarts, vervolgens even op bezoek bij de buurtbewoners om goede wensen over te brengen en vergiffenis van fouten te vragen. Daarna weer naar huis. De rest van de dag gaat iedereen bij iedereen op bezoek; het zijn doorgaans kortere (beleefdheids) bezoeken.
We zijn nu een paar dagen verder en nog steeds is het buitengewoon druk op de wegen. Nog steeds worden veel bezoeken afgelegd.
Veel familieleden, die elders in Indonesie wonen en werken, komen maar eenmaal per jaar naar hun geboortedorp, dus met Lebaran.
En dan moeten er natuurlijk ook vrienden en anderen in de desa bezocht worden. De drukte zal nog ongeveer een week aanhouden, waarna langzamerhand het normale leven weer terug keert. Tot op zekere hoogte, want er staat nog veel op het programma in mijn desa de komende maand: paalklimmen, touwtrekken, wandeltochten, karnaval en meer.
Volle moskeeen tijdens Lebaran
Hopelijk staat ons dit niet te wachten
We zitten nu midden in het droge (koude) seizoen. Er valt geen regen, hoewel een enkele bui om de zoveel weken mogelijk is.
Volgens meteorologische diensten kan het droge seizoen dit jaar extreem droog uitpakken.
Op dit moment zijn in mijn regio de kanaaltjes en de sloten nog vol met water, dat uit de bergen komt. Het planten van de kedelai zal gewoon door kunnen gaan, als de rijst-oogst, die nu aan de gang is, is afgelopen over ongeveer 2 weken.
Wel is het nu al overal erg stoffig, struiken en bomen worden grijs van de stof.
De nacht-temperaturen zijn voor de mensen hier aan de frisse (koude) kant: 20-24 C. Men loopt dan ook ’s avonds met jassen aan en mutsen op, terwijl het voor mij zeer aangename temperaturen zijn.
Overdag is het net iets minder heet: 30-31 C.
Veel mensen zijn verkouden of ziek tijdens het koude seizoen.
In november begint het regenseizoen; en vanaf september komt in de namiddag al wat donkere bewolking opzetten met zo nu en dan regen.
Lebaran (het Suikerfeest) op 17 july zal overdag heet zijn, in de nacht fris, maar wel droog.
De Warung, de plek voor een praatje met koffie, thee en een snackje !
Ik was in Nederland van 3 mei tot 3 july 2015.
Inmiddels komt het einde van mijn verblijf in Nederland in zicht. Over 2,5 weken begint de terugreis, die 3 dagen zal duren, voordat ik weer in de desa ben.
Mijn indrukken van Nederland zijn inmiddels niet veranderd. Ik trof een, met name in het verkeer, gedisciplineerd Nederland aan. En een schoon Nederland, althans in elk geval Groningen. Minstens eenmaal per week komt een schoonmaakwagen van de gemeente langs, om de toch al schone straat nog schoner te maken.
De treinen waren eveneens schoon, nergens graffitti.
Het aanbod van “biologische” producten in de supermarkten is eveneens fors toegenomen. “Gezond eten” komt bij elke maaltijd, die ik hier bij en met anderen had, aan bod tijdens tafelgesprekken. Het lijkt welhaast een zonde om een niet-biologische tomaat (of niet-biologische kip) op tafel te zetten.
Waar bijna ieder, die ik in Nederland sprak, over klaagde, was “de regel”. Een woud van regels voor elk terrein van het leven. Het idee van “vrije burgers in een vrij land” lijkt ver te zoeken. Elke actie op welk terrein van het leven ook, voert door een woud van regelgeving. En een type als “Jan Roos”, zoveel jaar geleden DE straatzanger van Groningen, lijkt niet meer mogelijk.
Want mij echter het meest heeft getroffen tijdens mijn verblijf hier, is de afwezigheid van sociaal leven. Geen warungen, toko’s, eenvoudige plekjes om een bakso te eten of een koffie te drinken. De straten zijn ’s avonds leeg, op een enkele voetganger na; ik vind het welhaast beklemmend. Zoals ik eerder al schreef, in de desa leeft men met elkaar; de opvatting over privacy is heel anders dan in Nederland.
Ik mis zeer het sociaal leven in de desa. Ik zie dan ook erg uit naar terugkeer in de desa.
In july zal ik weer berichten plaatsen over de desa, en wat zich daar zo afspeelt. Belangrijke datum is 17 july, Lebaran (Suikerfeest), het einde van de Vastenmaand Ramadhan. Na de Ramadhan vinden er gedurende ongeveer anderhalve maand, allerlei activiteiten plaats in de desa, zoals paalklimmen, wandeltochten, karnaval en meer. Ik zal hiervan weer verslag doen.
Tenslotte wil ik U hetvolgende bericht niet onthouden: Garuda Indonesia is door vergelijkingswebsite SkyTrax wederom aangewezen als luchtvaartmaatschappij met het beste cabinepersoneel ter wereld. Vorig jaar kreeg de Indonesische luchtvaartmaatschappij het predicaat ‘World’s Best Cabin Staff’ ook al toegewezen. Het is voor het tweede achtereenvolgende jaar dat Garuda Indonesia de award in de wacht mag slepen.
Tot 2009 stond Garuda Indonesia op de Europese zwarte lijst, en mocht niet op Europa vliegen. De nieuwe top van Garuda Indonesia heeft voortreffelijk werk geleverd, Garuda is nu een 5-sterren maatschappij.
Lege straten, geen warung en niks
A4 bij Amsterdam
Ik was in Nederland van 3 mei tot 3 july 2015.
Het koude weer houdt nog steeds stand. Vrijdag zal volgens de voorspellingen een zeer warme dag worden, waarna de temperaturen weer teruglopen.
Gisteren compleet herfst, grijs, regen en een zeer harde wind en koud. Ik ben nu 4 weken in Nederland en heb maar 2 of 3 lekkere dagen meegemaakt. Gelukkig klagen ook de nederlanders.
De gemiddelde kamertemperatuur in Nederland is 20-21 graden; voor mij nog steeds koud; heb dan toch vaak een sjaal nodig.
De enorme luchtvochtigheid op Java is zeer vermoeiend. Rusten gedurende de middag is een must. In Nederland geen luchtvochtigheid, dus ik ben inderdaad veel actiever, en heb geen behoefte aan rusten gedurende de middag.
Anders dan vroeger is, dat je in Nederland bijna geen contant geld meer nodig hebt. Vrijwel overal kun je pinnen.
Hier heb ik erg van opgekeken. Voor Indonesie is dat nog verre toekomst, hoewel je in de grotere winkels, en zelfs in de kleine Indomarets en Alfamarets ook met je bankpas kunt betalen. Het aantal bankrekeningen van Indonesiers wordt wel steeds groter, hoewel een zeer groot deel van de bevolking nog geen bankrekening heeft.
Het verkeer in Nederland, zoals ik dat meemaak, is veel gedisciplineerder dan vroeger. Mogelijk, dat de hoge boetes een rol spelen. De claxon wordt niet gebruikt. U zult wel vermoeden, dat dit in Indonesie heel anders is.
Mij treft ook de directheid van de mensen in Nederland. Zonder omwegen kun je vragen stellen, een direct en duidelijk antwoord wordt op prijs gesteld. Schaamte en verlegenheid spelen in “normale” gesprekken eigenlijk geen rol.
Angst voor gezichtsverlies en beleefdheid spelen een grote rol in Indonesie bij gesprekken. De ander mag niet gekwetst worden, harmonie en de goede sfeer staan voorop. Directe vragen stellen is problematisch. Stemverheffing is volstrekt not-done.
Jakarta
Oost Java Info 